Chuẩn bị trước mùa mưa bão: checklist cho gia đình

Chuẩn bị trước mùa mưa bão nên được thực hiện theo hai giai đoạn: chủ động kiểm tra nhà cửa, giấy tờ, thuốc và phương án liên lạc từ đầu mùa; chỉ chằng chống khẩn cấp, ngắt điện hoặc sơ tán khi có cảnh báo phù hợp và hướng dẫn của cơ quan chức năng.

Danh sách dưới đây là khung tham khảo cho gia đình tại Việt Nam. Khi thiên tai xảy ra, cần ưu tiên bản tin của cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền và lực lượng phòng chống thiên tai tại địa phương.

Phân biệt việc làm từ đầu mùa và khi có cảnh báo

Không nên chờ đến khi bão đến gần mới kiểm tra toàn bộ ngôi nhà. Ngược lại, cũng không cần thực hiện những biện pháp gây xáo trộn lớn, như ngắt toàn bộ điện nước hoặc tự ý rời nơi ở, nếu chưa có cảnh báo và chỉ dẫn phù hợp.

Checklist phòng chống bão từ đầu mùa

Kiểm tra nhà cửa và khu vực xung quanh

• [ ] Kiểm tra mái ngói, mái tôn, vít liên kết, cửa ra vào, cửa sổ và các vị trí từng thấm dột.
• [ ] Thuê người có chuyên môn xử lý mái, tường hoặc hệ thống điện nếu có dấu hiệu hư hỏng; không tự leo lên mái khi thiếu thiết bị bảo hộ.
• [ ] Làm sạch máng xối, miệng thoát nước và khu vực dễ đọng rác.
• [ ] Cắt tỉa cành cây có nguy cơ gãy đổ theo quy định địa phương; không tự xử lý cây gần đường dây điện.
• [ ] Xác định nơi cao, khô và chắc chắn để cất giấy tờ, thuốc, thiết bị điện tử cùng đồ có giá trị.
• [ ] Kiểm tra khả năng đóng kín cửa; chuẩn bị phương án che chắn phù hợp thay vì chỉ dán băng keo lên kính.
• [ ] Thu dọn vật nhẹ ngoài ban công, sân và mái hiên để tránh bị gió cuốn.

Gia đình ở vùng trũng, ven sông suối hoặc gần sườn dốc cần nhận diện thêm nguy cơ ngập, sạt lở và lũ quét. Có thể tìm hiểu trước về dấu hiệu và cách ứng phó với lũ quét, nhưng quyết định di chuyển vẫn phải dựa trên tình hình thực tế và hướng dẫn của chính quyền.

Kiểm tra điện, nước và nhiên liệu

• [ ] Biết vị trí cầu dao tổng, van nước và van gas của gia đình.
• [ ] Dán nhãn rõ cho các cầu dao quan trọng để người lớn trong nhà có thể nhận biết nhanh.
• [ ] Đưa ổ cắm, dây nối và thiết bị điện khỏi khu vực thường bị ngập hoặc thấm nước.
• [ ] Kiểm tra đèn pin, pin dự phòng, bộ sạc và thiết bị chiếu sáng dùng pin.
• [ ] Chuẩn bị dụng cụ chứa nước sạch có nắp kín và vệ sinh trước khi sử dụng.
• [ ] Nếu dùng máy phát điện, lên phương án đặt máy ngoài nhà, tại nơi thông thoáng và cách xa cửa ra vào, cửa sổ. Không vận hành máy trong phòng, hành lang kín hoặc gara.
• [ ] Không đấu máy phát điện trực tiếp vào hệ thống điện gia đình nếu chưa có thiết bị chuyển nguồn và thợ điện đủ chuyên môn.

Bảo vệ giấy tờ và thông tin quan trọng

• [ ] Đặt giấy tờ tùy thân, giấy khai sinh, hồ sơ y tế, đơn thuốc, giấy tờ nhà đất và bảo hiểm trong túi chống nước.
• [ ] Tạo bản sao điện tử và lưu tại nơi có thể truy cập khi điện thoại chính bị mất hoặc hỏng.
• [ ] Ghi ra giấy số điện thoại của người thân, chính quyền địa phương, cơ sở y tế và đơn vị điện, nước phụ trách khu vực.
• [ ] Chuẩn bị một khoản tiền mặt phù hợp với điều kiện gia đình vì thanh toán điện tử có thể bị gián đoạn khi mất điện hoặc mất mạng.
• [ ] Không đăng công khai ảnh giấy tờ, địa chỉ sơ tán hoặc thông tin cá nhân nhạy cảm lên mạng xã hội.

Chuẩn bị thuốc và nhu cầu sức khỏe

• [ ] Duy trì lượng thuốc kê đơn phù hợp theo chỉ định; không tự tích trữ hoặc thay đổi liều.
• [ ] Ghi tên thuốc, liều dùng, tình trạng dị ứng và thông tin liên hệ của cơ sở điều trị.
• [ ] Chuẩn bị bộ sơ cứu cơ bản, khẩu trang, dung dịch vệ sinh tay và vật dụng chăm sóc cá nhân.
• [ ] Trao đổi trước với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu thuốc cần bảo quản lạnh hay người bệnh phụ thuộc thiết bị sử dụng điện.
• [ ] Chuẩn bị riêng kính, máy trợ thính, pin, dụng cụ hỗ trợ di chuyển và đồ dùng cho trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người khuyết tật.

Mưa ẩm, thay đổi nhiệt độ và gián đoạn sinh hoạt có thể làm một số vấn đề sức khỏe khó kiểm soát hơn. Gia đình nên chủ động tìm hiểu cách bảo vệ sức khỏe khi thời tiết thay đổi, đồng thời làm theo chỉ định riêng của nhân viên y tế.

Đồ dùng cần có khi bão

Đồ dùng nên được chia thành hai nhóm: vật tư dự phòng tại nhà và túi khẩn cấp có thể mang đi nhanh. Số lượng cần căn cứ vào số thành viên, nhu cầu y tế, khả năng bị cô lập và hướng dẫn của địa phương.

Vật tư dự phòng tại nhà

• Nước uống được đựng trong dụng cụ sạch, có nắp kín.
• Thực phẩm bảo quản được và không đòi hỏi chế biến phức tạp.
• Dụng cụ mở hộp nếu gia đình sử dụng thực phẩm đóng hộp.
• Đèn pin, pin phù hợp, sạc dự phòng và radio dùng pin nếu có.
• Bộ sơ cứu, thuốc kê đơn và vật tư y tế thiết yếu.
• Dụng cụ vệ sinh cá nhân, túi đựng rác và chất khử khuẩn dùng đúng hướng dẫn.
• Áo mưa, quần áo khô, chăn mỏng, giày hoặc dép có độ bám tốt.
• Còi báo hiệu, dụng cụ đa năng và bình chữa cháy phù hợp.
• Thức ăn, nước uống, lồng vận chuyển và thông tin nhận dạng cho vật nuôi.

Kiểm tra định kỳ hạn sử dụng của thực phẩm, thuốc và pin. Không mua quá mức cần thiết, không dùng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng và không uống nước ngập chưa được xử lý an toàn.

Túi khẩn cấp để sơ tán

Túi cần đủ gọn để mỗi người có thể mang theo, gồm:

• Giấy tờ và bản sao thông tin y tế trong túi chống nước.
• Thuốc thiết yếu, đơn thuốc và dụng cụ hỗ trợ cá nhân.
• Nước uống, thực phẩm gọn nhẹ và đồ dùng vệ sinh.
• Điện thoại, dây sạc, pin dự phòng, đèn pin và còi.
• Quần áo khô, áo mưa, khẩu trang và giày phù hợp.
• Tiền mặt, chìa khóa và bản đồ khu vực nếu có.
• Đồ dùng riêng cho trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và vật nuôi.

Đặt túi tại vị trí dễ lấy nhưng tránh nơi có nguy cơ ngập. Mỗi thành viên nên biết túi ở đâu và ai chịu trách nhiệm mang theo.

Lập kế hoạch ứng phó mưa bão cho gia đình

Một kế hoạch ứng phó mưa bão gia đình cần trả lời rõ các câu hỏi: ai liên lạc với ai, gặp nhau ở đâu, rời nhà bằng đường nào và ai hỗ trợ người cần chăm sóc.

Thống nhất phương án liên lạc

• Chọn một người liên hệ chính trong gia đình và một người ở ngoài khu vực bị ảnh hưởng để nhận thông tin trung gian.
• Ghi số điện thoại ra giấy thay vì chỉ lưu trong máy.
• Thống nhất giờ hoặc tình huống cần báo an toàn để giảm các cuộc gọi không cần thiết khi mạng quá tải.
• Ưu tiên tin nhắn ngắn nếu cuộc gọi khó kết nối.
• Dạy trẻ cách nói tên, địa chỉ, tên người chăm sóc và số điện thoại cần thiết.
• Tìm hiểu quy trình đón trẻ của trường học; không tự ý đi qua vùng nguy hiểm nếu nhà trường đang thực hiện phương án trú ẩn.

Xác định nơi đến và tuyến sơ tán

• Ghi nhận địa điểm sơ tán do địa phương công bố.
• Chuẩn bị nhiều hơn một tuyến đường, tránh khu vực trũng thấp, ngầm tràn, bờ sông, taluy và cầu có nguy cơ bị chia cắt.
• Thống nhất điểm gặp gần nhà và một điểm khác ngoài khu vực nguy hiểm.
• Xác định phương tiện di chuyển, người lái và phương án hỗ trợ người không thể tự đi lại.
• Lập kế hoạch cho vật nuôi; không để việc quay lại tìm vật nuôi khiến người trong nhà bỏ lỡ thời điểm sơ tán an toàn.

Gia đình nên diễn tập ngắn vào đầu mùa để kiểm tra thời gian lấy túi khẩn cấp, khả năng liên lạc và mức độ phù hợp của tuyến đường. Không cần mô phỏng trong điều kiện nguy hiểm.

Việc cần làm khi có cảnh báo chính thức

Khi nhận bản tin mưa lớn, bão, ngập lụt, lũ quét hoặc sạt lở liên quan trực tiếp đến khu vực đang ở, hãy thực hiện theo thứ tự ưu tiên sau:

1. Xác minh thông tin: Theo dõi cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền địa phương và phương tiện truyền thông chính thống. Kiểm tra rõ khu vực ảnh hưởng, thời điểm dự kiến và khuyến cáo đi kèm.
2. Liên lạc với gia đình: Báo ngắn gọn về vị trí, phương án tập hợp và người cần hỗ trợ; hạn chế lan truyền tin chưa được xác minh.
3. Sạc thiết bị: Sạc điện thoại, pin dự phòng, đèn pin và thiết bị y tế dùng điện khi nguồn điện còn an toàn.
4. Bảo vệ đồ quan trọng: Đưa giấy tờ, thuốc, thiết bị điện và hóa chất gia dụng lên vị trí cao, khô ráo.
5. Cất vật dễ bị gió cuốn: Đưa chậu cây, bàn ghế, biển treo và dụng cụ ngoài trời vào nơi kín nếu vẫn có thể làm an toàn.
6. Đóng cửa và tránh kính: Đóng cửa sổ, cửa ra vào, rèm hoặc tấm chắn có sẵn; bố trí chỗ trú trong khu vực chắc chắn, xa cửa kính.
7. Chuẩn bị điện nước: Tích nước sạch trong dụng cụ phù hợp nếu có cảnh báo gián đoạn. Chỉ ngắt điện theo hướng dẫn hoặc khi nước có nguy cơ tiếp cận hệ thống điện và người thao tác đang ở vị trí khô ráo.
8. Đưa phương tiện đến nơi an toàn: Chỉ di chuyển khi tuyến đường còn thông thoáng và chưa có khuyến cáo hạn chế đi lại.
9. Sẵn sàng sơ tán: Cho thuốc, giấy tờ và túi khẩn cấp ra vị trí dễ lấy; mặc quần áo gọn, mang giày có độ bám.

Khi gió đã mạnh, mưa lớn hoặc nước đang dâng, không tiếp tục leo mái, chặt cây, gia cố biển bảng hay đi ra ngoài để cứu tài sản.

Cách sơ tán an toàn

Rời đi ngay khi chính quyền yêu cầu hoặc khi nơi ở xuất hiện nguy cơ rõ ràng như nước dâng nhanh, kết cấu nhà hư hỏng, đất nứt, đá rơi, tiếng động bất thường từ sườn dốc hay dòng chảy đổi màu đột ngột.

• Làm theo tuyến và địa điểm sơ tán được thông báo; không chọn đường tắt qua khu vực ngập.
• Không đi bộ, đi xe máy hoặc lái ô tô qua dòng nước chảy nếu không biết rõ độ sâu và tình trạng mặt đường.
• Tránh xa cột điện, dây điện đứt, cây lớn, bờ sông, cống và vùng có nguy cơ sạt lở.
• Tắt nguồn điện, khóa gas và khóa cửa chỉ khi còn đủ thời gian, có thể thao tác an toàn và không làm chậm việc sơ tán.
• Mang theo túi khẩn cấp nhưng không quay lại lấy tài sản sau khi đã rời vùng nguy hiểm.
• Báo cho người liên hệ chính biết nơi đến khi đã ở vị trí an toàn.
• Nếu bị chia cắt, liên hệ lực lượng chức năng, cung cấp vị trí và mô tả số người, tình trạng sức khỏe; tiết kiệm pin trong lúc chờ hỗ trợ.

Người sống gần sông suối hoặc sườn dốc không nên đợi nhìn thấy lũ hay sạt lở mới rời đi. Các hiện tượng này có thể diễn biến nhanh, vì vậy cảnh báo và lệnh sơ tán tại chỗ cần được ưu tiên.

Những việc không nên làm trước và trong mưa bão

• Không tin hoặc chia sẻ bản đồ đường đi, dự báo hay lệnh sơ tán chưa rõ nguồn.
• Không leo lên mái, đứng ngoài ban công hoặc trú dưới cây khi có gió mạnh, dông sét.
• Không chạm vào cầu dao, ổ cắm hoặc thiết bị điện khi tay ướt, nền nhà ngập hoặc khu vực có dấu hiệu rò điện.
• Không dùng máy phát điện, bếp than hoặc thiết bị đốt nhiên liệu trong không gian kín.
• Không đứng gần cửa kính để quan sát bão.
• Không đi qua cầu, ngầm tràn hoặc đoạn đường ngập chỉ vì thấy phương tiện khác đã đi qua.
• Không tự dùng thuốc thay thế, tăng liều hoặc ngừng thuốc kê đơn do lo thiếu thuốc.
• Không trì hoãn sơ tán để bảo vệ tài sản.

Checklist phòng chống bão chỉ phát huy hiệu quả khi được chuẩn bị trước, phân công cụ thể và cập nhật theo hoàn cảnh gia đình. Trong mọi tình huống, an toàn tính mạng phải được ưu tiên hơn tài sản và mọi hành động cần phù hợp với cảnh báo chính thức tại địa phương.