Áp suất khí quyển là lực do khối không khí tác dụng lên một đơn vị diện tích. Trên ứng dụng thời tiết, chỉ số này thường được hiển thị bằng hPa và có thể giúp người dùng nhận biết sự thay đổi của hệ thống thời tiết. Tuy nhiên, một giá trị áp suất riêng lẻ không đủ để kết luận trời sắp mưa, có bão hay thời tiết chắc chắn tốt lên.
Áp suất khí quyển là gì?
Trái Đất được bao quanh bởi một lớp không khí có khối lượng. Dưới tác dụng của trọng lực, khối không khí này tạo ra áp lực lên bề mặt đất, mặt biển, con người và mọi vật. Áp lực tính trên một đơn vị diện tích được gọi là áp suất khí quyển, cũng thường được gọi là áp suất không khí.
Có thể hiểu đơn giản: dù không nhìn thấy, không khí vẫn có khối lượng và luôn tạo áp lực xung quanh chúng ta. Nền tảng của hiện tượng này nằm trong cấu trúc và thành phần của bầu khí quyển bao quanh Trái Đất.
Áp suất không cố định mà thay đổi theo:
- Độ cao của địa điểm so với mực nước biển.
- Nhiệt độ và mật độ không khí.
- Độ ẩm của không khí.
- Sự di chuyển của các khối khí, rãnh áp thấp, vùng áp thấp hoặc áp cao.
- Hoàn lưu thời tiết ở quy mô địa phương và khu vực.
Càng lên cao, lượng không khí phía trên càng ít nên áp suất thực tế thường giảm. Vì vậy, không nên so sánh trực tiếp số đo tại một khu vực miền núi với số đo ở vùng ven biển nếu chưa biết ứng dụng đang hiển thị áp suất tại trạm hay áp suất quy đổi về mực nước biển.
Đơn vị hPa là gì?
hPa là viết tắt của hectopascal, đơn vị được sử dụng phổ biến trong khí tượng để biểu thị áp suất không khí.
- 1 hPa bằng 100 pascal, viết tắt là Pa.
- 1 hPa có giá trị tương đương 1 millibar, viết tắt là mb.
- Pascal là đơn vị áp suất trong Hệ đơn vị quốc tế.
Mốc 1.013,25 hPa là áp suất khí quyển tiêu chuẩn tại mực nước biển theo quy ước. Đây là giá trị tham chiếu, không phải ranh giới cố định để xác định thời tiết tốt hay xấu. Một địa điểm có áp suất cao hơn hoặc thấp hơn mốc này chưa đủ để kết luận trời nắng, mưa hoặc có bão.
Một số thiết bị có thể dùng mmHg hoặc inHg thay cho hPa. Khi đọc ứng dụng thời tiết, người dùng nên kiểm tra đơn vị đang được chọn để tránh so sánh nhầm các giá trị.
Áp suất trên ứng dụng thời tiết được hiển thị thế nào?
Ứng dụng có thể hiển thị một trong hai loại số liệu:
Áp suất tại vị trí quan trắc
Đây là áp suất thực tế tại độ cao của địa điểm hoặc cảm biến. Ở khu vực cao, giá trị này thường thấp hơn rõ rệt so với vùng gần mực nước biển.
Áp suất quy đổi về mực nước biển
Giá trị được hiệu chỉnh để giảm ảnh hưởng của độ cao, giúp các nhà khí tượng và người dùng so sánh áp suất giữa nhiều địa điểm. Bản đồ thời tiết thường sử dụng dạng số liệu này để nhận diện vùng áp cao, áp thấp và các đường đẳng áp.
Không phải ứng dụng nào cũng ghi rõ cách hiệu chỉnh. Nếu chỉ số có vẻ thấp bất thường tại vùng núi, cần kiểm tra phần mô tả dữ liệu hoặc cài đặt của ứng dụng trước khi diễn giải.
Số liệu trên điện thoại cũng có thể đến từ mô hình dự báo, trạm quan trắc hoặc cảm biến khí áp tích hợp trong thiết bị. Vì nguồn và thời điểm cập nhật khác nhau, hai ứng dụng có thể hiển thị những giá trị không hoàn toàn giống nhau.
Áp suất không khí tăng giảm báo hiệu điều gì?
Xu hướng thay đổi theo thời gian thường có ý nghĩa hơn một con số đứng riêng lẻ. Khi theo dõi, cần đặt xu hướng áp suất trong bối cảnh địa điểm, mùa, gió, mây và các hệ thống thời tiết đang hoạt động.
Khi áp suất giảm
Áp suất giảm có thể cho thấy một vùng áp thấp, rãnh thấp, front hoặc hệ thống thời tiết đang đến gần. Không khí trong vùng áp thấp thường có xu hướng đi lên, tạo điều kiện cho mây phát triển và có thể dẫn đến mưa.
Tuy nhiên, áp suất giảm không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mưa. Mưa còn phụ thuộc vào lượng ẩm, mức độ bất ổn của khí quyển, địa hình và cơ chế nâng không khí. Tốc độ giảm, phạm vi giảm và diễn biến tại các khu vực lân cận cũng quan trọng hơn việc chỉ nhìn một thời điểm.
Khi áp suất tăng
Áp suất tăng thường liên quan đến sự mở rộng của vùng áp cao hoặc một khối không khí có mật độ lớn hơn. Trong nhiều trường hợp, điều này đi kèm xu hướng thời tiết ổn định hơn do không khí hạ xuống, hạn chế sự phát triển của mây đối lưu.
Dù vậy, áp suất tăng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa trời quang và ít gió. Tại Việt Nam, không khí lạnh từ phía bắc tràn xuống có thể làm áp suất tăng nhưng vẫn gây gió mạnh, rét, nhiều mây hoặc mưa ở một số khu vực. Khi có bản tin về không khí lạnh tăng cường, cần đọc thêm phạm vi ảnh hưởng, thời điểm và cảnh báo gió trên đất liền, ven biển.
Khi áp suất ít thay đổi
Áp suất tương đối ổn định cho thấy chưa có biến động rõ rệt tại vị trí theo dõi, nhưng không loại trừ mưa rào cục bộ, dông nhiệt hoặc các hiện tượng quy mô nhỏ. Những hiện tượng này có thể hình thành do nắng nóng, độ ẩm và địa hình dù trường áp khu vực không biến đổi nhiều.
Cách đọc áp suất khí quyển trên ứng dụng thời tiết
Để hiểu đúng chỉ số áp suất trên ứng dụng, có thể thực hiện theo trình tự sau:
1. Kiểm tra đơn vị
Xác nhận ứng dụng đang dùng hPa, mb, mmHg hay inHg. Nếu là hPa hoặc mb, hai giá trị có thể đối chiếu trực tiếp vì 1 hPa bằng 1 mb.
2. Xác định loại áp suất
Tìm xem ứng dụng hiển thị áp suất tại vị trí hay áp suất quy đổi về mực nước biển. Bước này đặc biệt quan trọng khi ở vùng cao hoặc khi so sánh nhiều tỉnh, thành.
3. Theo dõi xu hướng thay vì chỉ nhìn một lần
So sánh diễn biến trong nhiều giờ liên tiếp hoặc trên biểu đồ của ứng dụng. Cần chú ý chỉ số đang tăng, giảm hay gần như ổn định, đồng thời xem dự báo có xuất hiện vùng áp thấp, rãnh thấp, không khí lạnh hoặc front hay không.
4. Đối chiếu các yếu tố khác
Áp suất nên được đọc cùng với:
- Hướng và tốc độ gió.
- Độ ẩm, mây và khả năng mưa.
- Nhiệt độ và mức thay đổi nhiệt độ.
- Ảnh radar, ảnh vệ tinh nếu có.
- Cảnh báo dông, gió mạnh, mưa lớn, lũ hoặc bão.
5. Kiểm tra thời điểm cập nhật
Số liệu cũ có thể không phản ánh diễn biến nhanh của dông, áp thấp nhiệt đới hoặc bão. Hãy kiểm tra giờ cập nhật, vị trí đang chọn và múi giờ của ứng dụng trước khi đưa ra quyết định đi lại hoặc tổ chức hoạt động ngoài trời.
Vì sao không thể dự báo mưa bão chỉ từ áp suất?
Áp suất là một biến khí tượng quan trọng nhưng chỉ phản ánh một phần trạng thái của khí quyển. Để dự báo mưa, dông, áp thấp nhiệt đới hoặc bão, cơ quan khí tượng phải phân tích đồng thời nhiều nguồn dữ liệu như trạm quan trắc, radar, vệ tinh, gió ở nhiều độ cao, độ ẩm, nhiệt độ, nhiệt độ mặt biển và kết quả từ các mô hình dự báo.
Ngay cả khi áp suất đang giảm, vẫn chưa thể xác định chỉ từ chỉ số đó rằng:
- Mưa sẽ xảy ra chính xác ở đâu và lúc nào.
- Lượng mưa lớn hay nhỏ.
- Có hình thành bão hay không.
- Hệ thống thời tiết sẽ di chuyển theo hướng nào.
- Mức độ nguy hiểm đối với một địa phương cụ thể.
Áp suất tại tâm bão là một thông tin dùng để đánh giá hệ thống, nhưng không thể thay thế dữ liệu về gió, kích thước hoàn lưu, hướng di chuyển và vùng ảnh hưởng. Hai hệ thống có thể có áp suất khác nhau nhưng rủi ro tại một địa phương còn phụ thuộc vào vị trí, địa hình, mưa, gió và thời gian tác động.
Mưa lớn cũng có thể gây nguy hiểm sau khi hệ thống chính đã đi qua. Ở vùng núi, cần theo dõi riêng cảnh báo sạt lở và nguy cơ lũ quét, thay vì chỉ nhìn áp suất đang tăng hay giảm.
Cách sử dụng thông tin áp suất an toàn và hữu ích
Chỉ số áp suất phù hợp để nhận biết xu hướng và bổ sung bối cảnh cho dự báo, không nên được dùng như công cụ cảnh báo độc lập. Khi thời tiết có dấu hiệu nguy hiểm, nên:
- Xem dự báo chi tiết cho đúng địa điểm và thời gian dự kiến hoạt động.
- Đọc bản tin của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và cơ quan chức năng địa phương.
- Ưu tiên cảnh báo chính thức về bão, dông, lốc, sét, mưa lớn, lũ, gió mạnh và sóng lớn.
- Kiểm tra radar, mây vệ tinh và quan trắc hiện tại nếu các dữ liệu này có sẵn.
- Điều chỉnh kế hoạch đi lại, sản xuất hoặc hoạt động ngoài trời theo cấp độ rủi ro được công bố.
Cũng cần phân biệt thời tiết với đặc điểm khí hậu. Áp suất thay đổi trong vài giờ hoặc vài ngày chủ yếu giúp mô tả diễn biến thời tiết, còn khí hậu phản ánh đặc trưng trung bình và quy luật trong thời gian dài.
Tóm lại, hPa là đơn vị đo áp suất thường gặp trên ứng dụng thời tiết. Áp suất giảm có thể gợi ý một hệ thống áp thấp hoặc thời tiết bất ổn đang đến gần, còn áp suất tăng thường liên quan đến vùng áp cao hoặc khối không khí lạnh hơn. Đây chỉ là dấu hiệu tham khảo; quyết định an toàn luôn cần dựa trên nhiều yếu tố và cảnh báo chính thức.
