Túi sơ tán khi lũ là một túi gọn, dễ mang, chứa những vật dụng cần thiết để mỗi thành viên rời nhà nhanh chóng và duy trì các nhu cầu cơ bản trên đường đến nơi an toàn. Túi nên được chuẩn bị từ trước, đặt ở vị trí dễ lấy và điều chỉnh theo sức khỏe, độ tuổi, địa điểm cư trú cũng như phương án sơ tán của gia đình.
Đây không phải hành lý để mang theo mọi đồ dùng trong nhà. Khi có lệnh hoặc khuyến cáo sơ tán, ưu tiên cao nhất vẫn là tính mạng, hướng dẫn của cơ quan địa phương và việc rời khu vực nguy hiểm đúng lúc.
Túi sơ tán khi lũ cần đáp ứng điều gì?
Một túi khẩn cấp cho gia đình nên đáp ứng bốn yêu cầu:
- Dễ lấy: đặt gần lối ra nhưng tránh vị trí có nguy cơ bị nước làm ướt trước.
- Dễ mang: dùng ba lô hoặc túi có quai chắc chắn, phù hợp thể lực người mang.
- Chống ướt nhiều lớp: vật dụng quan trọng được bọc riêng trong túi kín, không chỉ phụ thuộc vào lớp vỏ ngoài.
- Cá nhân hóa: thuốc, giấy tờ, thực phẩm và thiết bị hỗ trợ phải phù hợp từng người.
Nếu gia đình có nhiều thành viên, nên chia đồ thiết yếu thành nhiều túi thay vì dồn toàn bộ vào một túi nặng. Không để trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người hạn chế vận động phải mang quá sức.
Việc chuẩn bị túi nên nằm trong kế hoạch rộng hơn, gồm theo dõi cảnh báo, xác định nơi trú an toàn, thống nhất người hỗ trợ và rà soát checklist chuẩn bị trước mùa mưa bão cho gia đình.
Danh sách đồ dùng sơ tán lũ lụt thiết yếu
Không có một danh sách duy nhất phù hợp với mọi hộ gia đình. Hãy ưu tiên các nhóm dưới đây, sau đó điều chỉnh theo số người, sức mang, sức khỏe và hướng dẫn tại địa phương.
Nước uống và thực phẩm
- Nước uống an toàn đựng trong chai kín, còn nguyên vẹn.
- Thực phẩm gọn nhẹ, có thể dùng ngay và phù hợp với từng thành viên.
- Đồ mở hộp thủ công nếu mang thực phẩm đóng hộp không có nắp bật.
- Thìa, cốc hoặc dụng cụ ăn cá nhân tối giản.
- Thực phẩm riêng cho người có chế độ ăn đặc biệt hoặc dị ứng.
Lượng nước và thực phẩm cần cân đối theo số người, quãng đường dự kiến và khả năng tiếp tế tại điểm sơ tán. Không nên mặc định rằng nơi đến chắc chắn có sẵn nước uống ngay khi gia đình tới nơi.
Không dùng nước lũ để uống, pha sữa, nấu ăn hoặc vệ sinh dụng cụ ăn uống nếu chưa được xử lý theo hướng dẫn an toàn của cơ quan có thẩm quyền.
Thuốc cá nhân và vật dụng y tế
- Thuốc đang sử dụng theo đơn hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Bản sao đơn thuốc, tên hoạt chất, liều dùng và thông tin dị ứng thuốc.
- Bộ sơ cứu cơ bản gồm gạc sạch, băng cuộn, băng dính y tế, găng tay và dung dịch sát khuẩn phù hợp.
- Khẩu trang, kính cá nhân và vật dụng vệ sinh tay.
- Thiết bị y tế cá nhân cùng pin, phụ kiện hoặc vật tư đi kèm nếu cần.
Giữ thuốc trong bao bì có nhãn, tránh trộn nhiều loại vào một hộp không ghi rõ thông tin. Với thuốc cần điều kiện bảo quản đặc biệt, gia đình nên hỏi trước bác sĩ hoặc dược sĩ về cách vận chuyển khi mất điện hay phải di chuyển lâu. Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều vì đang sơ tán.
Giấy tờ cần mang khi sơ tán
Nhóm giấy tờ nên ưu tiên gồm:
- Giấy tờ tùy thân của các thành viên.
- Giấy khai sinh hoặc giấy tờ nhận dạng của trẻ nhỏ.
- Thẻ bảo hiểm và hồ sơ y tế quan trọng.
- Danh sách thuốc, bệnh nền, dị ứng và người cần liên hệ trong tình huống khẩn cấp.
- Thông tin về nơi cư trú, phương tiện hoặc tài sản nếu cần cho thủ tục sau thiên tai.
- Một ít tiền mặt, chìa khóa nhà và chìa khóa phương tiện.
Đựng bản gốc hoặc bản sao cần thiết trong túi kín riêng. Có thể lưu thêm bản chụp điện tử trên thiết bị được bảo vệ hoặc phương thức lưu trữ an toàn, nhưng không nên phụ thuộc hoàn toàn vào điện thoại vì thiết bị có thể hết pin, mất mạng hoặc hư hỏng.
Thiết bị liên lạc và tiếp nhận thông tin
- Điện thoại đã sạc pin.
- Pin sạc dự phòng và dây sạc tương thích.
- Danh sách số điện thoại quan trọng viết trên giấy.
- Đài dùng pin nếu gia đình có và biết cách sử dụng.
- Còi để phát tín hiệu khi cần trợ giúp.
- Bản đồ giấy hoặc ghi chú đường đến điểm sơ tán trong trường hợp mất kết nối.
Thống nhất trước một đầu mối liên lạc và điểm gặp lại nếu các thành viên bị tách nhau. Không chỉ lưu số liên hệ trong máy; một tờ giấy chống ướt có thể hữu ích khi điện thoại không hoạt động.
Chiếu sáng và nguồn điện
- Đèn pin hoặc đèn đội đầu.
- Pin dự phòng đúng loại.
- Pin sạc dự phòng đã được nạp điện.
- Thiết bị phát sáng nhỏ để nhận biết người và túi trong điều kiện tối.
Đèn đội đầu giúp rảnh tay khi bế trẻ, dìu người khác hoặc di chuyển trên địa hình khó. Hạn chế dùng nến và ngọn lửa trần vì khu vực ngập có thể mất điện, rò rỉ nhiên liệu hoặc tồn tại nguy cơ cháy nổ.
Quần áo và vệ sinh cá nhân
- Quần áo gọn nhẹ, phù hợp thời tiết và được bọc khô.
- Áo mưa, tất và giày hoặc dép có độ bám phù hợp.
- Khăn, giấy vệ sinh, sản phẩm vệ sinh cá nhân và đồ dùng kinh nguyệt.
- Túi đựng rác hoặc quần áo ướt.
- Chăn mỏng hoặc vật dụng giữ ấm nếu điều kiện địa phương cần đến.
Chọn trang phục giúp vận động thuận tiện, tránh đồ quá dài hoặc phụ kiện dễ mắc vào vật cản. Dép lỏng, giày trơn và đi chân trần đều làm tăng nguy cơ bị trượt hoặc bị vật sắc dưới nước gây thương tích.
Chuẩn bị riêng cho trẻ nhỏ và người cần hỗ trợ
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Tùy độ tuổi, túi của trẻ có thể cần:
- Sữa hoặc thức ăn quen thuộc, phù hợp với cách trẻ đang được chăm sóc.
- Bình, cốc, thìa và dụng cụ ăn sạch.
- Tã, khăn lau, kem bảo vệ da và túi đựng đồ bẩn.
- Quần áo khô, khăn hoặc chăn phù hợp.
- Thuốc cá nhân và thông tin sức khỏe của trẻ.
- Một món đồ nhỏ giúp trẻ trấn an nhưng không chiếm nhiều diện tích.
- Thẻ thông tin có tên trẻ, người giám hộ và số liên lạc; tránh để lộ quá nhiều dữ liệu không cần thiết.
Không giao cho trẻ tự mang thuốc, giấy tờ gốc hoặc toàn bộ nước uống của gia đình. Người lớn cần thống nhất ai chịu trách nhiệm đưa trẻ đi nếu phải rời nhà đột ngột.
Người cao tuổi, người khuyết tật và người có bệnh nền
Cần xem xét thêm:
- Thuốc, đơn thuốc và bản tóm tắt tình trạng sức khỏe.
- Kính, máy trợ thính, pin và hộp bảo quản.
- Gậy, khung tập đi, xe lăn hoặc dụng cụ hỗ trợ vận động.
- Vật tư cho thiết bị y tế cá nhân.
- Thẻ giao tiếp dành cho người gặp khó khăn khi nghe, nói hoặc ghi nhớ.
- Thông tin người chăm sóc và cách hỗ trợ an toàn.
Nếu một người không thể tự di chuyển, gia đình nên thống nhất từ trước người hỗ trợ chính và người thay thế. Phương án vận chuyển cần phù hợp với hướng dẫn của địa phương; không chờ nước dâng cao mới tìm người giúp đỡ.
Người mang thai hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc biệt
Chuẩn bị hồ sơ y tế cần thiết, thuốc hoặc sản phẩm đang sử dụng và thông tin cơ sở chăm sóc phù hợp. Nếu có tình trạng sức khỏe cần theo dõi liên tục, nên trao đổi trước với nhân viên y tế về phương án khi mất điện, gián đoạn giao thông hoặc phải rời nhà.
Cách đóng gói túi chống nước, dễ mang
Bọc theo nhiều lớp
Cho giấy tờ, thuốc, thiết bị điện tử và quần áo vào từng túi kín riêng, sau đó mới đặt vào ba lô. Cách này giúp hạn chế toàn bộ đồ bị ướt khi một lớp bảo vệ bị rách hoặc khóa túi chưa kín.
Không coi túi nylon thông thường là bảo đảm chống nước hoàn toàn. Trước mùa mưa, có thể thử lớp chứa bằng giấy khô ở bên trong, kiểm tra đường khóa và thay túi bị thủng, giòn hoặc hở.
Sắp xếp theo mức độ ưu tiên
- Ngăn dễ lấy: đèn pin, còi, áo mưa, khẩu trang và thông tin liên lạc.
- Ngăn được bảo vệ kỹ: giấy tờ, thuốc và thiết bị điện tử.
- Phần gần lưng: vật nặng, được cố định để túi không mất cân bằng.
- Ngăn riêng: đồ ướt, rác và vật dụng có nguy cơ rò rỉ.
Gắn thẻ nhận dạng ở vị trí phù hợp và đánh dấu túi của từng thành viên. Không treo nhiều vật bên ngoài vì chúng dễ mắc vào cành cây, hàng rào hoặc vật cản.
Kiểm tra khả năng mang thực tế
Sau khi đóng gói, mỗi người nên thử đeo túi và đi lại trong điều kiện an toàn. Nếu túi quá nặng, hãy bỏ bớt đồ trùng lặp hoặc chia lại giữa các thành viên có khả năng mang. Không hy sinh nước, thuốc thiết yếu và phương tiện liên lạc để dành chỗ cho đồ vật có thể thay thế.
Kiểm tra và cập nhật túi định kỳ
Gia đình nên đặt lịch kiểm tra túi định kỳ, đồng thời rà soát lại trước mùa mưa bão và sau mỗi lần mở túi sử dụng. Các việc cần làm gồm:
- Kiểm tra hạn dùng, bao bì và tình trạng của nước, thực phẩm, thuốc.
- Sạc pin dự phòng, thử đèn pin, đài và thay pin hỏng.
- Cập nhật số điện thoại, địa chỉ điểm sơ tán và thông tin y tế.
- Thay quần áo, tã, thức ăn và vật dụng không còn phù hợp với trẻ.
- Kiểm tra thuốc hoặc nhu cầu hỗ trợ mới của người cao tuổi, người có bệnh nền.
- Rà lại giấy tờ, chìa khóa và bản sao điện tử.
- Kiểm tra quai đeo, khóa kéo và các lớp bọc chống nước.
Không dùng thực phẩm, thuốc hoặc pin đã hỏng chỉ để tránh lãng phí. Thuốc hết hạn và pin hỏng cần được xử lý theo hướng dẫn phù hợp, không vứt tùy tiện vào nguồn nước.
Nguyên tắc an toàn khi phải sơ tán
Làm theo cảnh báo và hướng dẫn địa phương
Theo dõi thông báo từ cơ quan chức năng, chính quyền và lực lượng ứng phó tại nơi cư trú. Khi có yêu cầu sơ tán, hãy đi theo tuyến và đến địa điểm được hướng dẫn. Không trì hoãn chỉ để thu gom thêm tài sản.
Lũ quét có thể xuất hiện nhanh và diễn biến nguy hiểm. Người sống gần sông suối, khe núi hoặc sườn dốc nên biết trước dấu hiệu nhận biết lũ quét và không chờ quan sát đầy đủ mọi dấu hiệu mới hành động nếu cơ quan địa phương đã phát cảnh báo.
Tại vùng đồi núi, mưa lớn còn có thể làm tăng nguy cơ trượt lở. Khi thấy vết nứt mới, đất đá dịch chuyển, cây hoặc cột nghiêng bất thường hay âm thanh lạ từ sườn dốc, cần rời khu vực nguy hiểm và tham khảo cách ứng phó khi có dấu hiệu sạt lở đất.
Không tự ý đi qua vùng nước ngập
Không cố đi bộ, lái xe hoặc cho trẻ chơi trong nước lũ. Mực nước khó đánh giá, dòng chảy có thể mạnh, mặt đường có thể đã hư hỏng và bên dưới có thể có hố sâu, vật sắc hoặc nguồn điện nguy hiểm.
Nếu gặp tuyến đường bị ngập, hãy dừng ở vị trí an toàn, quay lại hoặc chọn tuyến do lực lượng chức năng hướng dẫn. Có thể sử dụng cây quyết định khi gặp đường ngập để thống nhất cách xử lý trước khi mùa lũ đến.
Chỉ ngắt điện, gas khi an toàn
Nếu cơ quan địa phương hướng dẫn ngắt điện, gas hoặc nguồn nhiên liệu trước khi rời nhà, chỉ thực hiện khi vị trí thao tác còn khô ráo và người thực hiện biết cách làm an toàn. Không bước vào vùng nước để chạm công tắc, cầu dao hoặc thiết bị điện.
Giữ các thành viên đi cùng nhau
Điểm danh trước khi rời đi, phân công người chăm trẻ và hỗ trợ người hạn chế vận động. Mỗi người nên biết điểm đến, đầu mối liên lạc và cách xử lý nếu bị tách đoàn. Tại nơi sơ tán, tiếp tục tuân thủ hướng dẫn về đăng ký, vệ sinh, nước uống và khu vực lưu trú.
Một túi chuẩn bị tốt giúp gia đình rời nhà nhanh hơn, nhưng không thay thế cảnh báo chính thức hay kế hoạch sơ tán. Khi tình huống diễn biến nhanh, hãy mang túi nếu có thể lấy ngay mà không làm chậm việc thoát hiểm; nếu không, rời khỏi khu vực nguy hiểm trước.
